गाउँको दूरदराजदेखि काठमाडौंको सिंहदरबारसम्म

काठमाडौँ । नेपाली बजारमा लोकप्रिय तयारी चाउचाउ ब्रान्ड ‘रारा’ गुणस्तर परीक्षणमा न्यूनस्तरको प्रमाणित भएको छ। खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभागले बजार अनुगमनका क्रममा संकलन गरेको नमुना प्रयोगशाला परीक्षण गर्दा खाद्य स्वच्छता तथा गुणस्तरसम्बन्धी मापदण्ड पूरा नगरेको पाइएपछि उक्त चाउचाउ बजारबाट तत्काल फिर्ता गर्न निर्देशन दिएको हो।

विभागका अनुसार ६० ग्रामको ‘तयारी चाउचाउ’, ब्याच नं. REG 01, RARA ब्रान्डको उत्पादन प्रयोगशाला परीक्षणमा मापदण्डअनुसार न्यूनस्तरको पाइएको हो।उक्त चाउचाउ हिमश्री फुड्स प्रालि, पोखराले उत्पादन गर्दै आएको छ। विभागले खाद्य स्वच्छता तथा गुणस्तर ऐन, २०८१ मा व्यवस्था भएका सम्बन्धित प्रावधानअनुसार उत्पादकलाई उक्त ब्याचका चाउचाउ बजारबाट तत्काल फिर्ता गर्न तथा बिक्री–वितरण नगर्न/नगराउन निर्देशन दिएको जनाएको छ।

खाद्य वस्तुको गुणस्तरमाथि नियमित निगरानी गर्ने जिम्मेवारी पाएको सरकारी निकायबाटै लोकप्रिय ब्रान्डको चाउचाउ गुणस्तरहीन ठहर भएपछि बजारमा बिक्री भइरहेका तयारी खाद्य पदार्थको गुणस्तरमाथि प्रश्न उठेको छ।

विशेषगरी बालबालिका तथा युवादेखि सर्वसाधारणसम्मले नियमित रूपमा उपभोग गर्ने चाउचाउको गुणस्तर परीक्षणमा समस्या देखिनुले उत्पादक कम्पनीको उत्पादन प्रक्रिया, गुणस्तर नियन्त्रण र बजारमा पठाइएका सामग्रीको नियमित परीक्षणप्रति गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ।

विभागले नमुना संकलन गरी प्रयोगशाला परीक्षणपछि गुणस्तरसम्बन्धी निष्कर्ष निकालेको हो। त्यसपछि सम्बन्धित ब्याचको उत्पादन बजारबाट फिर्ता लिन र बिक्री–वितरण रोक्न निर्देशन दिइएको हो।

रारा चाउचाउ गुणस्तरहीन प्रमाणित भएको घटना सेलाउन नपाउँदै यसअघि रमपम चाउचाउ पनि गुणस्तर परीक्षणमा समस्या देखिएपछि बजारमा चर्चा भएको थियो।एकपछि अर्को लोकप्रिय चाउचाउ ब्रान्डको गुणस्तरमाथि सरकारी परीक्षणबाट प्रश्न उठेपछि उपभोक्ताले बजारमा बिक्री भइरहेका खाद्य वस्तुको वास्तविक गुणस्तरबारे थप सतर्क हुनुपर्ने अवस्था देखिएको छ।

चाउचाउजस्ता दैनिक उपभोग्य खाद्य पदार्थ उत्पादन गर्ने उद्योगले कच्चा पदार्थको छनोटदेखि उत्पादन, प्याकेजिङ, भण्डारण र बजारसम्म पुर्‍याउने प्रक्रियामा आवश्यक गुणस्तर मापदण्ड पालना गर्नुपर्ने हुन्छ। तर सरकारी निकायको परीक्षणमा नै उत्पादन न्यूनस्तरको देखिनुले कम्पनीहरूको आन्तरिक गुणस्तर नियन्त्रण प्रणाली प्रभावकारी छ कि छैन भन्ने प्रश्नसमेत उठेको छ।

चाउचाउ सस्तो, सहज र छिटो तयार हुने भएकाले नेपाली बजारमा यसको उपभोग व्यापक छ। यस्तो अवस्थामा कुनै निश्चित ब्याचको उत्पादन मापदण्डअनुसार नभएको प्रमाणित हुनु सामान्य व्यावसायिक विषय मात्र नभई उपभोक्ता स्वास्थ्य र खाद्य सुरक्षासँग प्रत्यक्ष जोडिएको विषय हो।विभागको निर्देशनपछि सम्बन्धित उत्पादकले बजारमा पठाइएको उक्त ब्याचको चाउचाउ पहिचान गरी फिर्ता लिनुपर्ने हुन्छ। साथै बिक्री–वितरण रोक्ने तथा बजारमा बाँकी रहेका उत्पादनको व्यवस्थापन गर्नुपर्ने दायित्व पनि सम्बन्धित पक्षमाथि आएको छ।

बजारमा लामो समयदेखि स्थापित र उपभोक्तामाझ परिचित ब्रान्ड भए पनि खाद्य वस्तुको गुणस्तरमा सम्झौता गर्ने छुट कुनै उत्पादकलाई हुँदैन। लोकप्रियता र बजार हिस्सा ठूलो हुँदैमा उत्पादन स्वतः सुरक्षित वा गुणस्तरीय हुन्छ भन्ने मान्यता गलत हुने यो घटनाले देखाएको छ।अब विभागले सम्बन्धित उत्पादन बजारबाट वास्तवमै फिर्ता भयो कि भएन, अन्य ब्याचको अवस्था कस्तो छ र उत्पादन प्रक्रियामा के–कस्ता सुधार आवश्यक छन् भन्ने विषयमा समेत प्रभावकारी अनुगमन गर्नुपर्ने देखिन्छ।

उपभोक्ताको स्वास्थ्यसँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित खाद्य पदार्थमा समस्या भेटिँदा केवल एउटा ब्याच बजारबाट फिर्ता गराएर विषय टुंग्याउनेभन्दा उत्पादनको कारण, जिम्मेवारी र भविष्यमा पुनः समस्या नदोहोरिने सुनिश्चिततामाथि समेत निगरानी आवश्यक देखिएको छ।

यस घटनाले बजारमा बिक्री हुने तयारी खाद्य पदार्थको गुणस्तर परीक्षणलाई थप प्रभावकारी बनाउनुपर्ने र उपभोक्ताको स्वास्थ्यलाई प्राथमिकतामा राखेर नियमनकारी निकायले नियमित तथा कडाइका साथ अनुगमन गर्नुपर्ने आवश्यकता पुनः उजागर गरेको छ।