गाउँको दूरदराजदेखि काठमाडौंको सिंहदरबारसम्म

काठमाडौं । एसियन भिलेज रिसोर्टका नाममा प्रवाह भएको करिब ४८ करोड रुपैयाँ कर्जा दुरुपयोग भएको आरोपमा प्रभु बैंकका हालका मार्केटिङ म्यानेजर दिपेन्द्र बिष्टको भूमिकामाथि समेत छानबिन गर्न माग गरिएको छ।

प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयमा परेको उजुरीमा एसियन भिलेज रिसोर्टका नाममा प्रवाह भएको कर्जाको स्वीकृति, प्रक्रिया अघि बढाउने तथा कर्जा रकमको वास्तविक प्रयोगसँग बिष्टको भूमिकाबारे समेत अनुसन्धान गर्न माग गरिएको हो।उजुरीमा बिष्टसँगै कर्जा स्वीकृति तथा प्रवाह प्रक्रियामा संलग्न बैंकका अन्य कर्मचारी र कर्जाबाट लाभ लिने व्यक्ति तथा कम्पनीहरूको भूमिकासमेत छानबिन गर्न माग गरिएको छ।

उजुरीमा एसियन भिलेज रिसोर्टका नाममा प्रभु बैंकबाट प्रवाह भएको करिब ४८ करोड रुपैयाँ निर्धारित प्रयोजनअनुसार प्रयोग नगरी अन्य कम्पनीको दायित्व भुक्तानीमा प्रयोग गरिएको आशंका व्यक्त गरिएको छ। रिसोर्ट निर्माण तथा जग्गा खरिदका लागि लिएको भनिएको उक्त कर्जा रकम सोही समूहअन्तर्गतका अन्य ऋणी कम्पनीको बक्यौता तिर्न प्रयोग भएको हो कि होइन भन्ने विषयमा समेत अनुसन्धान आवश्यक रहेको उजुरीकर्ताको दाबी छ।

यसअघि यही प्रकरणमा प्रभु बैंकका तत्कालीन/सम्बन्धित कर्मचारी तथा एसियन भिलेज रिसोर्टका अध्यक्ष शशीधर शर्मा पक्राउ परिसकेको सार्वजनिक विवरण आएको छ। कर्जा स्वीकृति, प्रवाह र रकमको प्रयोगमा बैंकका अन्य कर्मचारीको भूमिका रहे–नरहेको विषयमा पनि केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरो (सीआईबी) ले अनुसन्धान अघि बढाइरहेको बताइएको छ।एसियन भिलेज रिसोर्टको कर्जा प्रकरणमा बिष्टको नाम जोडिनुको मुख्य आधार उनी सेन्चुरी बैंकमा कार्यरत रहँदाको समयसँग सम्बन्धित रहेको बताइएको छ।

बिष्ट सेन्चुरी बैंकमा रहँदा बागमती प्रदेशका प्रमुख थिए। सोही समयमा एसियन भिलेजका नाममा कर्जा उपलब्ध गराउने प्रक्रियाका लागि प्रदेश कार्यालयबाट केन्द्रमा पत्र पठाउने तथा आवश्यक प्रक्रिया अघि बढाउने काममा उनको संलग्नता रहेको उजुरीमा दाबी गरिएको छ।यस विषयमा बिष्टसँग प्रतिक्रिया लिँदा उनले आफूबाट पत्र तथा प्रक्रिया अघि बढाइएको स्वीकार गरेको बताइएको छ। यद्यपि, कर्जा रकमको अन्तिम स्वीकृति, प्रवाह र त्यसको वास्तविक प्रयोगमा आफ्नो प्रत्यक्ष भूमिका रहेको भन्ने आरोप भने पुष्टि हुन बाँकी छ।

बिष्टले प्रतिक्रिया दिने क्रममा आफूलाई सूचना दिने व्यक्तिबारे प्रश्न उठाउँदै उक्त कर्जाको प्रक्रियामा आफूभन्दा माथिल्लो तहका अधिकारीसमेत संलग्न रहेको संकेत गरेका छन्। कर्जा प्रक्रिया आफ्नो तहबाट अघि बढेको हो कि होइन भन्ने प्रश्नमा भने उनले पत्र तथा प्रक्रिया आफूले अगाडि बढाएको स्वीकार गरेको बताइएको छ।

बिष्टको बैंकिङ भूमिकासँग जोडिएको अर्को विषय पनि उजुरीमा उठाइएको छ। उनी ब्रान्च म्यानेजरका रूपमा कार्यरत रहँदा शशिला मोटर्सका नाममा प्रवाह भएको करिब ८० लाख रुपैयाँको कर्जा असुलीमा समस्या आएको आरोपसमेत लगाइएको छ।उक्त कर्जा डुबेको र त्यस विषयमा बैंकभित्र आवश्यक कारबाही नभएको दाबी उजुरीमा गरिएको छ। तर उक्त आरोपको आधिकारिक पुष्टि हुन बाँकी छ। यस विषयमा पनि बैंकको आन्तरिक अभिलेख, कर्जा स्वीकृति प्रक्रिया, धितो मूल्यांकन, रकम प्रवाह र असुली प्रयाससम्बन्धी कागजातको अध्ययन आवश्यक देखिन्छ।

एसियन भिलेज रिसोर्टका नाममा प्रवाह भएको करिब ४८ करोड रुपैयाँ घोषित प्रयोजनमै खर्च भएको थियो वा अन्यत्र मोडिएको थियो भन्ने विषय अहिलेको अनुसन्धानको प्रमुख प्रश्न बनेको छ।कर्जा स्वीकृति गर्दा पेश गरिएको व्यवसायिक योजना, जग्गा खरिद तथा रिसोर्ट निर्माणमा भएको भनिएको खर्च, बैंकबाट प्रवाह भएको रकमको विवरण, रकम प्राप्त गर्ने कम्पनी तथा व्यक्तिको बैंक खातामा भएको कारोबार र कर्जा रकमबाट तिरिएको भनिएका अन्य कम्पनीका दायित्वबीचको सम्बन्ध अनुसन्धानको महत्वपूर्ण पक्ष बन्न सक्छ।

कर्जा रकम निर्धारित प्रयोजनबाट अन्यत्र प्रयोग भएको पुष्टि भएमा त्यसमा संलग्न बैंक कर्मचारी, ऋणी कम्पनीका सञ्चालक तथा रकमबाट लाभ लिने अन्य व्यक्ति वा संस्थाको भूमिकासमेत छुट्टाछुट्टै परीक्षण गर्नुपर्ने हुन्छ।उजुरीमा पनि कुनै व्यक्तिलाई केवल आरोप वा पदका आधारमा दोषी करार नगरी कर्जा स्वीकृति, प्रवाह, रकमको प्रयोग र त्यसबाट लाभ लिने प्रक्रियामा संलग्न सबै व्यक्तिलाई समान मापदण्डमा राखेर छानबिन गर्न माग गरिएको छ।

दिपेन्द्र बिष्टको भूमिकाबारे प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयमा समेत उजुरी परेको बताइएको छ। उजुरीमा बिष्टको भूमिका सम्बन्धमा छानबिन गरी आवश्यक कानुनी प्रक्रिया अघि बढाउन माग गरिएको छ।उजुरी प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयसँगै अर्थ मन्त्रालय र नेपाल राष्ट्र बैंकसम्म समेत पुगेको दाबी गरिएको छ।उजुरीकर्ताले कर्जा प्रवाहको निर्णय प्रक्रियादेखि रकमको प्रयोगसम्म संलग्न सम्भावित सबै व्यक्तिको बैंकिङ कारोबार तथा निर्णय प्रक्रियाको अनुसन्धान हुनुपर्ने माग गरेका छन्।

एसियन भिलेज कर्जा प्रकरणमा हालसम्म पक्राउ परेका व्यक्तिहरूमाथिको अनुसन्धानबाट प्राप्त तथ्यका आधारमा बैंकका अन्य कर्मचारीसमेत अनुसन्धानको दायरामा आउन सक्ने संकेत देखिएको छ।कर्जा स्वीकृत गर्दा कुन अधिकारीले के निर्णय गरे, कर्जा प्रवाहअघि कुन–कुन कागजात परीक्षण गरियो, धितोको मूल्यांकन कसरी भयो, रकम कुन खातामा पठाइयो र त्यसपछि उक्त रकम कहाँ–कहाँ प्रयोग भयो भन्ने विवरण अनुसन्धानको केन्द्रमा रहनेछ।विशेषगरी एउटै समूहअन्तर्गतका अन्य कम्पनीको दायित्व भुक्तानीका लागि रकम प्रयोग गरिएको हो भने कर्जा स्वीकृत गर्दा बैंकलाई पेश गरिएको प्रयोजन र वास्तविक कारोबारबीचको अन्तरसमेत महत्वपूर्ण प्रमाण बन्न सक्छ।

कर्जा दुरुपयोगको आशंका भएको अवस्थामा कुनै एक व्यक्तिमाथि मात्र केन्द्रित भएर अनुसन्धान गर्नु पर्याप्त नहुने सरोकारवालाहरूको धारणा छ। ठूलो रकमको कर्जा प्रवाहमा ऋणी पक्षसँगै बैंकको कर्जा स्वीकृति तह, शाखा, प्रदेश तथा केन्द्रीय कार्यालयका सम्बन्धित अधिकारीहरूको भूमिकासमेत परीक्षण गर्नुपर्ने हुन्छ।यद्यपि, अनुसन्धान पूरा नभएसम्म कसैलाई दोषी ठहर गर्न नमिल्ने भएकाले बिष्टलगायत अनुसन्धानमा तानिन सक्ने सबै व्यक्तिको हकमा प्रमाणका आधारमा मात्रै निष्कर्षमा पुग्नुपर्ने हुन्छ।

अब सीआईबीको अनुसन्धानले एसियन भिलेजका नाममा प्रवाह भएको ४८ करोड रुपैयाँको वास्तविक प्रयोग के थियो, कर्जा स्वीकृतिमा कुन–कुन कर्मचारीको भूमिका थियो र रकम निर्धारित प्रयोजनबाट अन्यत्र मोडिएको हो कि होइन भन्ने विषय स्पष्ट पार्ने अपेक्षा गरिएको छ।यदि अनुसन्धानबाट कर्जा दुरुपयोग, बैंकिङ कसुर वा अन्य गैरकानुनी गतिविधिमा संलग्नता पुष्टि भएमा संलग्न व्यक्ति तथा संस्थामाथि प्रचलित कानुनअनुसार कारबाही अघि बढ्न सक्नेछ।

प्रभु बैंकका म्यानेजर पक्राउ,४८ करोड कर्जा दुरुपयोगको आरोप