गाउँको दूरदराजदेखि काठमाडौंको सिंहदरबारसम्म

काठमाडौं ।खाडी क्षेत्रभर हालै भएका आक्रमणहरूले विमानस्थल बन्द, बन्दरगाह सञ्चालन अवरुद्ध र वित्तीय बजारमा तीव्र उतारचढाव निम्त्याएको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार कोभिड–१९ महामारीयता यो क्षेत्रले सामना गरेको सबैभन्दा व्यापक आर्थिक अवरोध हो।

विमानन विश्लेषक शुकोर युसुफका अनुसार इरानले तथाकथित ‘स्कोर्च्ड अर्थ पॉलिसी’ (ध्वंसात्मक रणनीति) अवलम्बन गरेको देखिन्छ। “खाडीका विमानस्थलहरू लक्षित गरिएका छन् र यस्तो रणनीति निरन्तर रहन सक्छ,” उनले चेतावनी दिए।

Dubai, Abu Dhabi र Doha जस्ता शहरहरूले दशकौँदेखि तेल र ग्यासमा निर्भरता घटाउँदै उड्डयन, पर्यटन, वित्त र लजिस्टिक्समा आधारित अर्थतन्त्र विकास गरेका थिए। ठूलो संख्यामा विदेशी श्रमिक, अन्तर्राष्ट्रिय लगानी र ट्रान्जिट यात्रुहरूमा आधारित मोडेल नै यी शहरहरूको आर्थिक मेरुदण्ड बनेको थियो।

दुबईले मात्र गत वर्ष करिब २ करोड अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटक भित्र्याएको सरकारी तथ्यांक छ। तर पछिल्ला आक्रमणले दुबई मरीना र पाम जुमेराह आसपासका आवासीय तथा पर्यटकीय क्षेत्रमा क्षति पुर्‍याएको जनाइएको छ। Fairmont The Palm मा आगलागी भएको र विश्वप्रसिद्ध होटल Burj Al Arab मा आंशिक क्षति पुगेको समाचार बाहिरिएको छ। यसले दुबईको रियल इस्टेट तथा आतिथ्य क्षेत्रको संवेदनशीलता उजागर गरेको छ।

तेलको मूल्य वृद्धि हुँदा Saudi Arabia र Qatar जस्ता प्रमुख उत्पादक राष्ट्रहरूलाई केही राजस्व लाभ हुनसक्ने देखिन्छ। तर United Arab Emirates जस्तो सेवा–आधारित अर्थतन्त्रमा व्यापार, लजिस्टिक्स र पर्यटन क्षेत्रमा गम्भीर दबाब बढेको छ।

हवाई क्षेत्र बन्द हुँदा एशिया, युरोप र अफ्रिकालाई जोड्ने विश्वसनीय ट्रान्जिट हबको रूपमा खाडीको भूमिका कमजोर हुनसक्ने चिन्ता बढेको छ। एयरलाइन्सहरूलाई वैकल्पिक मार्ग अपनाउनुपरेको छ, जसले उडान समय र लागत बढाएको छ।

आक्रमणको प्रभाव सेयर बजार र लगानी वातावरणमा पनि देखिएको छ। लगानीकर्ताहरूले जोखिम मूल्यांकन पुनः गर्न थालेका छन्। बीमा प्रिमियम बढ्ने, ढुवानी खर्च महँगो हुने र परियोजना लगानी सुस्ताउने संकेतहरू देखिएका छन्।

पवित्र इस्लामिक महिना रमजानका बेला आयोजना हुने इफ्तार र सहरीका सामूहिक भोजहरू खाडीको व्यापारिक सञ्जाल विस्तार गर्ने महत्वपूर्ण अवसर मानिन्छ। तर सुरक्षाको कारण यस्ता कार्यक्रमहरू रद्द वा सीमित हुँदा व्यवसायिक सम्बन्ध निर्माणमा समेत असर पर्ने सम्भावना छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार यदि आक्रमण र प्रतिआक्रमणको शृंखला लामो समयसम्म जारी रह्यो भने खाडीको विविधीकृत आर्थिक मोडेलमै प्रश्न उठ्न सक्छ। उड्डयन, पर्यटन र वित्तमा आधारित अर्थतन्त्र स्थायित्व र सुरक्षामा निर्भर रहने भएकाले निरन्तर अस्थिरताले दीर्घकालीन लगानी योजनालाई प्रभावित गर्न सक्छ।

समग्रमा, इरानको कथित ‘स्कोर्च्ड अर्थ’ रणनीतिले खाडी क्षेत्रको आर्थिक संरचना र व्यवसायिक विश्वासमा गहिरो धक्का दिएको विश्लेषण गरिएको छ।