गाउँको दूरदराजदेखि काठमाडौंको सिंहदरबारसम्म

अमिदा सिहं डंगोल

काठमाडौं । नेपालीहरूको महान् चाड बडादशैं नजिकिँदै छ। बजारमा चाडपर्वको चहलपहल बढ्नुपर्ने बेला ललितपुरको हरिसिद्धिस्थित बालाजु औद्योगिक क्षेत्रमा भने खाना पकाउने ग्यास लिन उपभोक्ताको भीड लागेको छ। ग्यास लिन आएका सवारीसाधनको लामो लाइन छ। सडकमा जाम छ। उपभोक्ता ग्यास पाउने आशामा घण्टौँ कुर्न बाध्य छन्।

दशैंमा परिवारसँग बसेर मीठोमसिनो खाने, पाहुनाको स्वागत गर्ने र खुसी साटासाट गर्ने तयारीमा रहेका नागरिकलाई यतिबेला सबैभन्दा ठूलो चिन्ता बनेको छ—घरको चुलो कसरी बाल्ने?

ग्यास लिनकै लागि पाँच घण्टादेखि लाइनमा बसेका ललितपुरको खोकनाका राम कार्कीको पीडा पनि यस्तै छ। दशैंको मुखमा खाना पकाउने ग्यासको जोहो गर्न उनी खोकनाबाट हरिसिद्धिस्थित औद्योगिक क्षेत्रमा आइपुगेका हुन्। तर, ग्यास पाउन उनले घण्टौँ लाइनमा बिताउनुपरेको छ।

‘दशैं आयो, तर हामी गरिबको चुलोमा ग्यास आएन’

ग्यासको लाइनमा भेटिएका कार्कीलाई हामीले कहाँबाट आउनुभएको हो भनेर सोधेका थियौँ। उनले ललितपुरको खोकनाबाट आएको बताए। ग्यासका लागि कति समय लाइनमा बस्नुभयो भन्ने प्रश्नमा उनको जवाफ थियो, ‘पाँच घण्टा भयो।’

ग्यास लिनकै लागि पाँच घण्टा खर्चिनुपर्दा पनि उनको समस्या सकिएको छैन। ग्यासको मूल्य र खर्चप्रति असन्तुष्टि व्यक्त गर्दै कार्कीले खोकनाबाट आउँदा २ हजार २०० रुपैयाँ पर्ने ग्यासका लागि यहाँ लाइनमा आउँदा २ हजार ८०० रुपैयाँ परेको बताए।

‘खोकनाबाट आएको २ हजार २०० रुपैयाँको ग्यास यहाँ लाइनमा आउँदा २ हजार ८०० रुपैयाँ पर्‍यो,’ उनले भने।

ग्यासको मूल्यमा देखिएको अन्तर र उपभोक्ताले भोग्नुपरेको सास्तीबारे सरकारलाई के भन्नुहुन्छ भन्ने प्रश्नमा कार्कीले आक्रोश व्यक्त गरे। उनले भने, ‘दशैं आयो, तर हामी गरिबको चुलोमा ग्यास आएन।’

कार्कीको यो भनाइले चाडपर्वको मुखमा खाना पकाउने ग्यास जुटाउन संघर्ष गरिरहेका न्यून आय भएका परिवारको पीडा उजागर गर्छ। दशैंमा परिवारका लागि खाना पकाउने सामान्य आवश्यकता पूरा गर्नसमेत घण्टौँ लाइनमा बस्नुपर्ने अवस्था आउनु उपभोक्ताका लागि ठूलो सास्ती हो।

ग्यासको लाइनमा उपभोक्ता, सडकमा जाम

हरिसिद्धिस्थित औद्योगिक क्षेत्रमा ग्यास लिन आएका सवारीसाधनको लामो लाइनले सडकमा समेत सवारी आवागमन प्रभावित भएको छ। ग्यास पाउने आशामा आएका उपभोक्ताले समय र श्रम खर्च गर्नुपरेको छ भने चाडपर्वको तयारीमा जुट्नुपर्ने सर्वसाधारण ग्यासकै जोहो गर्न अल्झिएका छन्।

दशैं आउन अब धेरै समय बाँकी छैन। घरमा आवश्यक खाद्यान्न जुटाउने, लत्ताकपडा किन्ने र परिवारसँग चाड मनाउने तयारीमा जुट्नुपर्ने नागरिक ग्यासका लागि घण्टौँ लाइनमा बस्न बाध्य छन्। दैनिक ज्यालादारी गरेर परिवार पाल्ने र सानो व्यवसाय चलाउने नागरिकका लागि यसरी समय खर्चिनु थप आर्थिक बोझसमेत हो।

हरेक वर्ष दशैं र तिहारजस्ता ठूला चाडपर्वमा खाना पकाउने ग्यासको माग बढ्ने गर्छ। यस्तो समयमा पर्याप्त आपूर्ति र व्यवस्थित वितरणको प्रबन्ध मिलाउनु सम्बन्धित निकायको जिम्मेवारी हो। तर, चाडपर्वको मुखमा समेत उपभोक्ताले सास्ती भोग्नुपरेपछि आपूर्ति व्यवस्थापनमाथि प्रश्न उठेको छ।

‘सरकारले नै कालोबजारी गर्‍यो’ भन्ने उपभोक्ताको आरोप

ग्यासका लागि घण्टौँ लाइनमा बस्नुपर्ने अवस्था र मूल्यमा परेको अन्तरप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै कार्कीले सरकारमाथि नै प्रश्न उठाएका छन्। उनले ग्यासको मूल्यसम्बन्धी आफ्नो अनुभव सुनाउँदै सरकारबाटै कालोबजारी भएको आरोप लगाए।

यद्यपि, ग्यासको मूल्यमा देखिएको अन्तरको कारण र त्यसमा कुनै अनियमितता भए–नभएको विषयमा सम्बन्धित निकायको आधिकारिक धारणा तथा थप प्रमाण आवश्यक छ। कार्कीको आरोपबारे सम्बन्धित सरकारी निकाय र ग्यास वितरकले स्पष्ट पार्नुपर्ने देखिन्छ।

चाडपर्वमा अत्यावश्यक वस्तुको माग बढ्ने कुरा सरकार र सम्बन्धित निकायका लागि नयाँ होइन। यस्तो अवस्थामा ग्यासको वास्तविक अभाव हो वा वितरण प्रणालीमा समस्या छ भन्नेबारे स्पष्ट जानकारी सार्वजनिक गर्न आवश्यक छ। ग्यासको कृत्रिम अभाव सिर्जना गरिएको वा वितरणमा अनियमितता भएको पाइएमा त्यसको छानबिन गरी कारबाही गर्नुपर्छ।

सरकार कहाँ छ, उपभोक्ताको प्रश्न

दशैं सबै नेपालीको साझा पर्व हो। तर, चाडपर्व मनाउनुअघि नै आधारभूत आवश्यकताका लागि संघर्ष गर्नुपर्ने अवस्थाले विपन्न र न्यून आय भएका परिवारलाई झन् समस्यामा पारेको छ।

हुनेखानेका लागि ग्यासको जोहो सामान्य विषय हुन सक्छ। तर, दैनिक कमाइबाट घरखर्च चलाउने परिवारका लागि पाँच घण्टा लाइनमा बस्नु र ग्यासको व्यवस्थापनमा अतिरिक्त खर्च बेहोर्नु सामान्य विषय होइन।

हरिसिद्धिको औद्योगिक क्षेत्रमा लागेको भीड, ग्यास लिन आएका गाडीहरूको लामो लाइन र उपभोक्ताको गुनासोले सरकारको तयारी तथा वितरण व्यवस्थामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।

ग्यास उद्योग, वितरक र नियमनकारी निकायले आपूर्तिको अवस्था सार्वजनिक गर्दै उपभोक्ताले सहज रूपमा ग्यास पाउने व्यवस्था मिलाउनुपर्छ। दशैंको मुखमा नागरिकलाई घण्टौँ लाइनमा बस्नुपर्ने अवस्था अन्त्य गर्न सरकारले तत्काल प्रभावकारी कदम चाल्न आवश्यक छ।

राम कार्कीको एउटै गुनासो छ—दशैं आयो, तर गरिबको चुलोमा ग्यास आएन। यो एउटा उपभोक्ताको मात्र पीडा होइन, चाडपर्वको मुखमा अत्यावश्यक वस्तुको सहज उपलब्धता खोजिरहेका सर्वसाधारणको साझा प्रश्न हो।