गाउँको दूरदराजदेखि काठमाडौंको सिंहदरबारसम्म

काठमाडौं । नेपाल प्रहरीको नेतृत्व परिवर्तनबारे भइरहेका चर्चाबीच प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षक (एआईजी) मनोज केसी र नारायण भण्डारीबीच भएको भनिएको टेलिफोन संवादको अडिओ सार्वजनिक भएको दाबीले प्रहरी संगठनभित्र र बाहिर नयाँ प्रश्न खडा गरेको छ।

नेपाल प्रहरीका महानिरीक्षक (आईजीपी) दानबहादुर कार्कीले राजीनामा दिने सम्भावनादेखि उच्चस्तरीय भेटघाट, अदालतको पेशी र गृहमन्त्रीको सम्भावित सक्रियतासम्मका विषय उक्त भनिएको अडिओमा उठाइएको सुनिन्छ। संवादमा भण्डारीले आईजीपीले भोलिपल्ट ‘१०० प्रतिशत’ राजीनामा दिने दाबी गरेको सुनिन्छ भने एआईजी केसीले त्यसमा प्रतिक्रिया दिएको सुनिन्छ।

यदि अडिओ वास्तविक हो र संवादको सन्दर्भ पनि दाबी गरिएअनुसारकै हो भने, प्रहरी नेतृत्वसँग सम्बन्धित संवेदनशील घटनाक्रमबारे बाह्य व्यक्तिसँग कसरी र कुन आधारमा कुराकानी भइरहेको थियो भन्ने विषय अनुसन्धानको दायरामा आउन सक्छ। तर अडिओको प्रामाणिकता, सम्पूर्ण सन्दर्भ र संवादमा उल्लिखित दाबीहरूको स्वतन्त्र पुष्टि हुन बाँकी छ।

संवादको सुरुआतमा भण्डारीले एआईजी केसीलाई ‘दाइ नमस्ते’ भन्दै सम्बोधन गरेको सुनिन्छ। केसीले ‘नमस्ते नमस्ते, कता?’ भनेपछि भण्डारीले आफू बिहानैदेखि विभिन्न ठाउँमा दौडधुपमा रहेको र एक व्यक्ति काभ्रेतिर गएको प्रसङ्ग उठाउँछन्।

त्यसपछि अदालतको पेशीबारे कुराकानी हुन्छ। एआईजी केसीले ‘आज त पेशी थियो नि है’ भनेर सोध्दा भण्डारीले ‘हो, आज पेशी थियो, हिजै सरिसकेको थियो’ भन्ने जवाफ दिएको सुनिन्छ।

यही क्रममा भण्डारीले प्रहरी नेतृत्व परिवर्तनसँग सम्बन्धित गम्भीर दाबी गर्छन्।

‘त्योअघि चाहिँ भोलि १०० प्रतिशत राजीनामा दिने भन्ने भयो दाइ,’ भण्डारीले भनेको सुनिन्छ। त्यसपछि केसीले ‘अँ’ भन्दै प्रतिक्रिया दिएको सुनिन्छ।

आईजीपी कार्कीले राजीनामा दिने निष्कर्षमा पुगिएको भनिएको उक्त दाबीको आधार के थियो? भण्डारीलाई यस्तो सूचना कसले दिएको थियो? यो सामान्य अनुमान थियो वा कुनै ठोस छलफलमा आधारित जानकारी? यी प्रश्नको जवाफ सार्वजनिक भएको छैन।

भनिएको अडिओमा आईजीपी र विश्व अधिकारीबीच भएको भनिएको भेटघाटको प्रसङ्गसमेत आउँछ। भण्डारीले उनीहरू १६:५५ बजे भेट्न गएको र १७:५० बजे बाहिरिएको विवरण सुनाउँछन्। यद्यपि, उनीहरूबीच के विषयमा कुराकानी भयो भन्ने आफूलाई थाहा नभएको भण्डारीले बताएको सुनिन्छ।

भेटघाटको समयसमेत उल्लेख हुने गरी संवाद भएको दाबीले अर्को प्रश्न खडा गरेको छ—प्रहरी नेतृत्वसँग सम्बन्धित भेटघाटबारे यस्तो विवरण भण्डारीले कहाँबाट प्राप्त गरेका थिए?

भेटघाट हुनु आफैँमा कुनै अनियमितताको प्रमाण होइन। तर त्यसलाई आईजीपीको सम्भावित राजीनामासँग जोडेर प्रस्तुत गरिएको हो भने, दाबीको स्रोत र घटनाक्रमबीचको वास्तविक सम्बन्ध स्पष्ट हुन आवश्यक छ।

संवादमा गृहमन्त्रीसँगको भेटको प्रसङ्ग पनि सुनिन्छ। भण्डारीले गृहमन्त्रीले एक माननीयलाई भेट्ने कुरा गरेको र सम्भवतः भोलिपल्ट बिहान ९ बजे केही हुने बताएका छन्।

तर उक्त भेटको उद्देश्य के थियो, को–को सहभागी हुने भनिएको थियो र त्यसको आईजीपीको राजीनामासँग कुनै सम्बन्ध थियो वा थिएन भन्ने कुरा अडिओबाट मात्रै निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन।

प्रहरी नेतृत्व परिवर्तनजस्तो संवेदनशील विषयमा राजनीतिक तहको सम्भावित सक्रियताबारे चर्चा हुनु र त्यस्तो सक्रियता वास्तवमै भएको पुष्टि हुनु फरक विषय हुन्। त्यसैले यस प्रसङ्गको सत्यता सम्बन्धित पक्षको प्रतिक्रिया र स्वतन्त्र प्रमाणबाट पुष्टि हुनुपर्ने देखिन्छ।

भनिएको अडिओको अर्को हिस्सामा ह्वाट्सएपमा आईजीपीको गतिविधि देखिएको, अर्का व्यक्ति पनि निगरानीमा रहेको र भोलिसम्म आफैँ जाने भन्ने आशयका कुरा सुनिन्छन्।

भण्डारीले ‘नदेखिए पनि देखियो त, ह्वाट्सएपमा पनि आईजीको मात्र हो। नदेखिए पनि उहाँ पनि निगरानीमा हुनुहुन्छ। भोलिसम्म आफैँ जानुहुन्छ’ भनेको सुनिन्छ। त्यसपछि केसीले ‘त्यो त्यो पनि देखिएको’ भन्ने प्रतिक्रिया दिएको सुनिन्छ।

संवादमा ‘राजन’ नामका व्यक्तिको प्रसङ्गसमेत आउँछ। भण्डारीले राजनको गतिविधिबारे प्रश्न गरेपछि केसीले ‘अँ’ भनेको सुनिन्छ। त्यसपछि आउने केही शब्दको अर्थ र सन्दर्भ भने स्पष्ट छैन।

यहाँ मुख्य प्रश्न उठ्छ—‘निगरानी’ भन्नाले के बुझाइएको हो? कसले कसलाई निगरानी गरिरहेको थियो? त्यसको कुनै आधिकारिक आधार थियो वा संवादमा सामान्य अनुमान मात्रै व्यक्त गरिएको थियो? यी विषय पुष्टि नभएसम्म कसैलाई निगरानीमा राखिएको वा कुनै योजनामा संलग्न रहेको निष्कर्ष निकाल्नु उचित हुँदैन।

नारायण भण्डारी यसअघि रास्वपाबाट निर्वाचित सांसद खगेन्द्र सुनारसँग सम्बन्धित भनिएको अर्को विवादित अडिओ प्रकरणमा पनि जोडिएको दाबी गरिएको छ। उक्त प्रकरणमा आईजीपी दानबहादुर कार्कीले सांसद सुनारको अडिओ उपलब्ध गराएबापत दुबईमा अपार्टमेन्ट र १२ करोड रुपैयाँ दिएको भन्ने आरोपसहितको अडिओको चर्चा भएको बताइएको छ।

तर उक्त आरोपको सत्यता र त्यसमा सम्बन्धित व्यक्तिहरूको वास्तविक भूमिका स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि हुन आवश्यक छ। कुनै विवादित अडिओमा नाम जोडिनु वा कसैसँग सम्पर्क भएको भनिनु मात्रले आरोप प्रमाणित गर्दैन।

भण्डारी र एआईजी केसीबीच भएको भनिएको पछिल्लो संवादलाई पनि यही सावधानीका साथ परीक्षण गर्नुपर्ने हुन्छ। दुई घटनाबीच वास्तविक सम्बन्ध छ कि छैन भन्ने निष्कर्ष निकाल्न छुट्टाछुट्टै प्रमाण र सम्बन्धित पक्षको प्रतिक्रिया आवश्यक पर्छ।

प्रहरी संगठनको नेतृत्व परिवर्तनबारे संवेदनशील सूचना बाह्य व्यक्तिसँग आदानप्रदान भएको दाबी सार्वजनिक हुँदा सम्बन्धित अधिकारीहरूको धारणा सार्वजनिक हुनु आवश्यक हुन्छ। एआईजी मनोज केसी र नारायण भण्डारीले संवादको प्रामाणिकता, त्यसको सन्दर्भ तथा आईजीपीको राजीनामाबारे गरिएको दाबीको आधार स्पष्ट पार्नुपर्ने देखिन्छ।