कृषि यान्त्रीकरण प्रदर्शनीमा तामझाम, किसानको पहुँच र प्रविधिको लागतमा प्रश्न
वि.सं.२०८३ मंसिर ३ बिहीवार
shares
काठमाडौं । कृषि क्षेत्रलाई आधुनिक र व्यावसायिक बनाउने नारा दिँदै आठौँ अन्तर्राष्ट्रिय कृषि यान्त्रीकरण प्रदर्शनी भोलिदेखि काठमाडौंको भृकुटीमण्डपमा सुरु हुँदैछ । तीन दिनसम्म चल्ने प्रदर्शनीमा १०० भन्दा बढी प्रदर्शक, दुई हजारभन्दा बढी प्रकारका कृषि उपकरण र २०० भन्दा बढी स्टल रहने आयोजकको दाबी छ । तर, यस्ता प्रदर्शनीले वास्तविक किसानको उत्पादन लागत घटाउन, कृषि यन्त्रमा पहुँच बढाउन र परम्परागत खेती प्रणालीमा सुधार ल्याउन कति योगदान पुर्याएका छन् भन्ने प्रश्न भने अनुत्तरित छ ।
‘कृषिमा यन्त्र र प्रविधि : कृषक र राष्ट्रको समृद्धि’ भन्ने नारासहित आयोजना हुन लागेको प्रदर्शनीमा ५० हजारभन्दा बढी अवलोकनकर्ता आउने आयोजकको अपेक्षा छ । आधुनिक ट्र्याक्टर, कृषि ड्रोन, रोपाइँ तथा बाली व्यवस्थापनका उपकरण, सिँचाइ प्रणाली, हरितगृह र शीतभण्डारण प्रविधि प्रदर्शन गरिने बताइएको छ ।
तर, देशका अधिकांश साना तथा सीमान्तकृत किसानले सामान्य कृषि औजारसमेत सहज रूपमा खरिद गर्न नसकिरहेको अवस्थामा प्रदर्शनीमा राखिने महँगा प्रविधि उनीहरूको पहुँचमा कसरी पुग्छन् भन्ने विषयमा आयोजकले स्पष्ट योजना सार्वजनिक गरेको छैन ।
कृषिमा यान्त्रीकरणको आवश्यकता भए पनि उपकरणको उच्च मूल्य, महँगो मर्मतसम्भार, दक्ष जनशक्तिको अभाव, स्पेयर पार्ट्सको समस्या र पर्याप्त सरकारी अनुदान नहुँदा किसानले आधुनिक प्रविधि अपनाउन सकिरहेका छैनन् । प्रदर्शनीमा उपकरण देखाउनु मात्रै पर्याप्त हुँदैन, किसानले ती उपकरण किन्न, चलाउन र मर्मत गर्न सक्ने वातावरण निर्माण गर्नु मुख्य चुनौती हो ।
नेपाल कृषि मेसिनरी व्यवसायी संघ (नामिया) का अध्यक्ष कृष्ण शर्माले प्रदर्शनीले कृषि क्षेत्रमा आधुनिक प्रविधिको प्रयोग विस्तार गर्न योगदान पुर्याउने विश्वास व्यक्त गरेका छन् । तर, प्रविधि प्रदर्शनपछि त्यसको व्यावहारिक उपयोग बढाउने, किसानलाई सहुलियतपूर्ण ऋण उपलब्ध गराउने र स्थानीय तहसम्म कृषि यन्त्र सेवा विस्तार गर्ने विषयमा कस्तो पहल हुन्छ भन्ने चासो छ ।
अर्कोतर्फ, कृषि उत्पादनको बजार सुनिश्चित नहुँदा किसानले उत्पादन गरेको वस्तुले लागतअनुसार मूल्य पाउन सकेका छैनन् । मल, बीउ, सिँचाइ, श्रम र ढुवानी खर्च बढिरहेको अवस्थामा महँगा कृषि उपकरण थपिँदा किसानको आर्थिक भार झन् बढ्न सक्ने जोखिम पनि छ । यान्त्रीकरणलाई उत्पादन लागत घटाउने माध्यम बनाउने हो भने उपकरण खरिदमा सहुलियत, सामूहिक प्रयोग प्रणाली र स्थानीय तहमा कृषि औजार भाडा केन्द्र स्थापना आवश्यक देखिन्छ ।
प्रदर्शनीमा राउटे समुदायका उत्पादन प्रदर्शन तथा बिक्रीका लागि दुईवटा स्टल निःशुल्क उपलब्ध गराउने आयोजकको निर्णय भने सकारात्मक छ । तर, रैथाने सीप र परम्परागत उत्पादनलाई प्रदर्शनीमा स्थान दिनु मात्रै पर्याप्त हुँदैन । त्यस्ता समुदायका उत्पादनको बजार विस्तार, उचित मूल्य र दीर्घकालीन आयआर्जनको व्यवस्था पनि उत्तिकै आवश्यक छ ।
प्रदर्शनीलाई आकर्षक बनाउन प्रत्येक दिन ५० जनालाई लक्की ड्रमार्फत कृषि सामग्री उपहार दिने र अन्तिम दिन प्रमुख विजेतालाई मिनी ट्रेलर उपलब्ध गराउने व्यवस्था गरिएको छ । तर, कृषि क्षेत्रका संरचनागत समस्या समाधानभन्दा उपहार र प्रचारात्मक गतिविधिलाई प्राथमिकता दिइएको त होइन भन्ने प्रश्न पनि उठ्छ ।
कृषि विभागअन्तर्गतको राष्ट्रिय कृषि इन्जिनियरिङ तथा यान्त्रीकरण प्रवर्द्धन केन्द्र र नेपाल कृषि मेसिनरी व्यवसायी संघको संयुक्त आयोजनामा हुने प्रदर्शनीमा बागमती प्रदेश सरकार सहआयोजक रहेको छ । नेपाल कृषि अनुसन्धान परिषद् (नार्क), कृषि उद्यम केन्द्र र गाउँपालिका राष्ट्रिय महासंघ नेपाल पनि सहयोगी संस्थाका रूपमा सहभागी छन् ।
मंसिर ४ देखि ६ गतेसम्म बिहान १० बजेदेखि साँझ ५ बजेसम्म सञ्चालन हुने प्रदर्शनीले कृषि प्रविधिको विकास र विस्तारमा कस्तो परिणाम दिन्छ भन्ने कुरा यसको स्टल संख्या र दर्शकको उपस्थितिले मात्र निर्धारण गर्ने छैन ।































